od
26.04.2019
do
31.05.2019

St-53 to pierwsza grupa awangardowa, która powstała w powojennej Polsce. Powołana we wrześniu 1953 roku w Katowicach (Stalinogrodzie), „wyprzedziła” warszawską Grupę 55 oraz poznańską Grupę R-55. Założyli ją młodzi artyści, zbuntowani wobec socrealizmu i panującego na akademiach postkoloryzmu, zainspirowani teorią Władysława Strzemińskiego. Działalność St-53 odbywała się w artystycznym i politycznym podziemiu, nielegalnie, pod groźbą stalinowskich represji. Stąd ich spotkania odbywały się, zgodnie z zasadami konspiracji, w coraz to nowych miejscach. Podczas nich artyści wspólnie ćwiczyli – rysowali i malowali w różnych stylach i konwencjach, zagorzale dyskutowali swoje osiągnięcia oraz zgłębiali historię sztuki. Niejaki podręcznik w ich poszukiwaniach stanowiła będąca wtedy na indeksie „Teoria widzenia” Władysława Strzemińskiego.

Pierwsza integrująca grupę wystawa miała miejsce w sierpniu 1953 roku w Bradzie (obecnie dzielnica Łazisk Górnych). Odbyła się ona w prywatnym domu Sylwestra Wieczorka. Po wystawie ostatecznie ustalił się skład St-53, do której weszli: Urszula Broll, Krystyna Broll, Irena Bąk, Zdzisław Biliński, Stefan Gaida, Klaudiusz Jędrusik, Hilary Krzysztofiak, Mara Obrembianka, Zdzisław Stanek, Tadeusz Ślimakowski oraz Konrad Swinarski, który to wśród katowickich twórców rozpropagował idee Strzemińskiego. Ważną rolę odegrali także łodzianie:  Lech Kunka, Stefan Krygier i Stanisław Fijałkowski, uczniowie Strzemińskiego. W roku 1955 dołączył do nich Andrzej Wydrzyński, który formacji zwanej dotąd przez swych członków Grupą, nadał nazwę St-53: „Nazwa zawierała wszystko jak trzeba: St-udyjność, St-rzemiński, St-alinogród, – pisał Klaudiusz Jędrusik – oznaczało to rodzaj pracy pod egidą Strzemińskiego i nazwę miasta. (…). A 53 oznaczało, rzecz jasna, datę powstania”.

Trzecia z kolei, zaś pierwsza oficjalna wystawa, odbyła się w roku 1956 w Klubie Pracy Twórczej w Instytucje Śląskim w Katowicach. Wystawa okazała się ogromnym sukcesem. Artyści od razu zyskali sobie uznanie krytyki, a także miejsce w kręgach neoawangardy. Wydarzenie to stało się jednocześnie początkiem końca spotkań St-53, które ustały z rokiem 1958. W tym momencie dla młodych twórców ważniejsze już okazały się kontakty ze środowiskami warszawskiego klubu Krzywego Koła, Marianem Boguszem czy Grupą 55.

P-8 z cyklu Przekształcenia, 1958
P-15 z cyklu Przekształcenia, 1958*