od
23.03.2016
do
15.04.2016

Polska ilustracja książkowa dla dzieci obok polskiej szkoły plakatu, czy filmu to dziedzina szeroko znana i wysoko ceniona na świecie. Rok 1959, kiedy na III Międzynarodowej Wystawie Książki w Lipsku polscy artyści zdobyli 13 medali zapoczątkował dwie dekady nieprzerwanych sukcesów.

W latach 60. i 70. ubiegłego stulecia prace naszych ilustratorów były prezentowane na wszystkich najważniejszych imprezach międzynarodowych poświęconych tej dziedzinie sztuki. Ich autorzy zaś zawsze wracali z nich z prestiżowymi nagrodami. Mało znany jest dziś fakt, iż w 1965 roku UNESCO rekomendowało Polskę jako kraj wzorcowy w tworzeniu sztuki przeznaczonej dla dzieci, zwłaszcza ilustracji książkowej, a od 1967 r. Biuro Wychowania UNESCO w Genewie prezentowało książki wydane przez „Naszą Księgarnię” jako godne naśladowania przez wszystkie kraje członkowskie ONZ.

Co stanowiło o tym, że polska ilustracja podbiła świat? Według badaczki tej dziedziny sztuki Anity Wincencjusz-Patyny była to przede wszystkim cechująca ją niezwykła różnorodność: wielokierunkowość poszukiwań artystycznych, rozmaitość stosowanych rozwiązań formalnych, szeroka gama używanych technik, a co za tym idzie – szereg odmiennych efektów plastycznych. Po wtóre – dążenie do autonomiczności oraz idąca w stronę malarskości swoboda ekspresji graficznej. Ta ostatnia cecha była nota bene wizytówką tzw. polskiego stylu. Odnajdujemy ją zarówno w plakacie, jak i scenografii tego czasu.

Najwyżej więc ceniono u naszych twórców, jak pisze Anita Wincencjusz-Patyna „odwagę projektu, wielką siłę artystycznej wyobraźni, inteligentny pomysł i oryginalność realizacji”. Autorka zwraca uwagę na jeszcze jedną, niebagatelną wartość polskiej szkoły dziecięcej ilustracji. Jest nią „brak w większości przypadków (…) infantylizmu, schylania się do poziomu łatwego dydaktyzmu i przesłodzonej estetyki, tandety i sentymentalizmu, czyli groźnego kiczu”. Jak pisze dalej Anita Wincencjusz-Patyna „zaowocowało to traktowaniem młodego odbiorcy jako uważnego, wyposażonego w bogatą wyobraźnię, wrażliwego i inteligentnego partnera, oczekującego tej właśnie popisowej różnorodności”.

Rozkwit polskiej ilustracji zakończyły zmiany ekonomiczne i kulturowe lat 80. Jednak w ostatnim czasie znów dostrzec można coraz więcej młodych utalentowanych twórców, w których badacze tej dziedziny sztuki upatrują następców wielkich mistrzów sprzed trzech dekad.

Na naszej wystawie prezentujemy ponad 30 prac z lat 60., 70. oraz 80., a zatem powstałych w większości w tzw. „złotym okresie” polskiej ilustracji książkowej dla dzieci. Ich autorami są znakomici,  wielokrotnie nagradzani na międzynarodowych konkursach twórcy, m.in. Janusz Stanny, małżonkowie Bożena Truchanowska i Wiesław Majchrzak, Ewa Salamon, Hanna Krajnik, Ewa Frysztak. Ilustracje z naszego katalogu były reprodukowane w czasopismach „Iskierki”, „Miś”, „Świerszczyk” oraz książkach dla dzieci, np. Joanny Papuzińskiej Opowieści Domowe (wyd. Nasza Księgarnia, 1979), Wandy Grodzieńskiej Świerszczowa muzyka (wyd. Nasza Księgarnia, 1970), Miry Jaworczakowej Majka z Siwego Brzegu (wyd. Nasza Księgarnia, 1983).

dr Monika Bryl, kierownik salonu DA Artissima

na podstawie: Anita Wincencjusz-Patyna, U źródeł światowych sukcesów Polskiej Szkoły Ilustracji, „Quart”, R. 2009, nr 1.